Average Crop Yield Data : शेतकरी मित्रांनो, नमस्कार! आपण वर्षभर शेतात राब राब राबतो, पण आपल्या मेहनतीला निसर्गाची आणि सरकारी आकड्यांची किती साथ मिळते, हे जाणून घेणे नेहमीच उत्सुकतेचे असते. बऱ्याच दिवसांच्या प्रतीक्षेनंतर अखेर कृषी विभागाने २०२५-२६ या वर्षासाठी शेती पिकांची सरासरी उत्पादकता (Average Crop Yield Data) जाहीर केली आहे. गेल्या चार-पाच वर्षांच्या तुलनेत यंदा कोणत्या पिकाने बाजी मारली आणि कोणत्या पिकाने निराशा केली? पीक विमा आणि हमीभावासाठी हा डेटा कसा परिणाम करेल? चला तर मग, या नव्या आकडेवारीचे सविस्तर आणि अगदी सोप्या भाषेतील विश्लेषण आजच्या या ब्लॉगमध्ये पाहूया!
सरासरी उत्पादकता म्हणजे काय आणि ती का महत्त्वाची आहे?
राज्यातील लागवडीखालील एकूण क्षेत्र आणि त्यातून मिळालेले एकूण उत्पादन यांचे गणित करून ‘सरासरी उत्पादकता’ काढली जाते. ही आकडेवारी फक्त कागदावरची नोंद नसून, भविष्यात शेतकऱ्यांना मिळणारा पीक विमा (Crop Insurance), हमीभावावरील खरेदी आणि सरकारच्या इतर कृषी योजनांची दिशा ठरवण्यासाठी ती मुख्य पाया मानली जाते. गेल्या पाच वर्षांच्या उत्पादकतेची सरासरी काढून यंदाच्या उत्पादनाशी त्याची तुलना केली जाते आणि त्यावरून नुकसानीचा किंवा फायद्याचा अंदाज बांधला जातो.
कोणत्या पिकाची उत्पादकता किती? (प्रति हेक्टर आकडेवारी)
कृषी विभागाने नुकत्याच जाहीर केलेल्या दुसऱ्या टप्प्यातील आकडेवारीनुसार (Second Advance Data), राज्यातील प्रमुख पिकांची स्थिती खालीलप्रमाणे आहे:
भात आणि गहू: यंदा भाताचे सरासरी उत्पादन प्रति हेक्टर २२.३९ क्विंटल (२२ क्विंटल ३९ किलो) इतके आले आहे. तर गव्हाची उत्पादकता २१.६४ क्विंटल नोंदवली गेली आहे.
मका व ज्वारी: मक्याने चांगलीच मजल मारली असून त्याची उत्पादकता २९.४२ क्विंटल प्रति हेक्टर आली आहे. दुसरीकडे, ज्वारीचे उत्पादन ११.९३ क्विंटल इतके आहे.
तूर: गेल्या वर्षीच्या १३.२८ क्विंटलवरून यंदा तुरीची उत्पादकता थोडी घसरून ९.४० क्विंटलवर आली आहे. तरीही मागील ३-४ वर्षांचा (जसे की २०२१-२२ मधील ७.२१ क्विंटल) विचार केल्यास ती सरासरी पातळीवरच आहे.
मूग आणि उडीद: मुगाची उत्पादकता ५.९९ क्विंटल आहे. आनंदाची बातमी म्हणजे उडदाच्या उत्पादनात (६.५२ क्विंटल) २०२३-२४ च्या तुलनेत यंदा चांगलीच वाढ पाहायला मिळत आहे.
हरभरा: यंदा हरभऱ्याने शेतकऱ्यांना चांगलाच दिलासा दिला आहे. गेल्या वर्षी १०.३० क्विंटल असणारी हरभऱ्याची उत्पादकता यंदा थेट १३.१७ क्विंटलवर पोहोचली आहे, जी एक अतिशय लक्षणीय आणि सकारात्मक वाढ आहे!
सोयाबीन: महाराष्ट्रातील प्रमुख पीक असलेल्या सोयाबीनच्या उत्पादकतेत फारसा मोठा बदल झालेला नाही. ती २०२२-२३ आणि २०२३-२४ या मागील वर्षांप्रमाणेच सर्वसाधारण (Average) पातळीवर स्थिर असल्याचे दिसून येते.
येथे वाचा – अबब! मक्याच्या एका धांड्याला 5 कणसे! कमी खर्चात मोठे उत्पादन
या आकडेवारीचा पीक विम्यावर काय परिणाम होईल?
मित्रांनो, लक्षात घ्या की ही संपूर्ण राज्याची सरासरी आकडेवारी आहे. खरी प्रक्रिया सुरू होते ती जिल्हा आणि महसूल मंडळ स्तरावर! जेव्हा मंडळ निहाय पीक कापणी प्रयोगांचा (Crop Cutting Experiments) अंतिम डेटा समोर येईल, तेव्हा चित्र अधिक स्पष्ट होईल. ज्या महसूल मंडळांमध्ये एखाद्या पिकाचे उत्पादन या सरासरीपेक्षा खूपच कमी आलेले असेल, तिथल्या शेतकऱ्यांना पीक विम्याचा लाभ मिळण्याची दाट शक्यता असते.
ही माहिती ऑनलाईन कशी पाहावी?
अद्याप काही पिकांची अंतिम आकडेवारी येणे बाकी आहे. तरीही सध्या उपलब्ध असलेली ही माहिती तुम्हाला स्वतःच्या मोबाईलवर तपासायची असेल, तर ती ‘कृषी महाराष्ट्र’ (Krishi Maharashtra) च्या अधिकृत वेबसाईटवर उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
