Shetkari Karjamafi : शेतकरी मित्रांनो, सध्या सगळीकडे कर्जमाफीची चर्चा सुरू आहे. पण जेव्हा कर्जमाफीची घोषणा होते, तेव्हा आपल्या सगळ्यांच्याच मनात एक मोठा प्रश्न उभा राहतो – “माझं नेमकं कोणतं कर्ज माफ होणार?” पीक कर्ज, ट्रॅक्टरचं कर्ज, पाईपलाईनचं कर्ज की पतसंस्थेचं कर्ज? हाच गोंधळ दूर करण्यासाठी आज आपण अगदी सोप्या आणि आपल्या रोजच्या भाषेत समजून घेणार आहोत की, सरकारच्या कर्जमाफी योजनेत नेमकं कोणत्या प्रकारचं कर्ज माफ केलं जातं. चला तर मग, सविस्तर माहिती जाणून घेऊया!
शेतकरी कोणकोणती कर्जे घेतात?
सगळ्यात आधी हे समजून घेऊया की आपण शेतकरी प्रामुख्याने तीन प्रकारची कर्जे घेत असतो:
१. पीक कर्ज (Crop Loan): हे कर्ज आपण दरवर्षी पिकांच्या पेरणीसाठी किंवा मशागतीसाठी घेतो. पिकाचं उत्पन्न आल्यावर हे कर्ज फेडावं लागतं, अशी याची सोपी व्याख्या असते. या कर्जाची मुदत साधारण १ वर्षाची असते.
२. पुनर्गठित पीक कर्ज (Restructured Crop Loan): समजा एखाद्या वर्षी दुष्काळ किंवा अतिवृष्टीमुळे आपण वेळेवर पीक कर्ज फेडू शकलो नाही, तर शासनाच्या आदेशानुसार बँक त्या थकीत कर्जाचं नूतनीकरण (पुनर्गठन) करते. त्याला पुनर्गठित पीक कर्ज म्हणतात.
३. दीर्घ मुदतीचं कर्ज (Term Loan): हे कर्ज आपण ट्रॅक्टर, पाईपलाईन, शेडनेट किंवा इतर शेती अवजारे आणि पायाभूत सुविधांसाठी घेतो. याची फेड करण्यासाठी जास्त वर्षांची मुदत असते.
येथे वाचा – विहिरीत आडवे बोअरसाठी ५०,००० अनुदान; फक्त याच शेतकऱ्यांना मिळणार पैसे
कर्जमाफीत नक्की कोणतं कर्ज माफ होतं?
आता येऊया सगळ्यात महत्त्वाच्या मुद्द्याकडे! जेव्हा सरकार कर्जमाफीची घोषणा करतं, तेव्हा त्यात फक्त आणि फक्त ‘पीक कर्ज’ आणि ‘पुनर्गठित पीक कर्ज’ माफ होतं. होय, अगदी बरोबर! तुम्ही जर ट्रॅक्टर, पाईपलाईन, शेडनेटसाठी किंवा शेतीशी निगडित इतर कोणत्याही कामासाठी दीर्घ मुदतीचं कर्ज काढलं असेल, तर ते या कर्जमाफीत माफ होत नाही. सरकारने जाहीर केलेल्या मर्यादेनुसार फक्त शेतीच्या मशागतीसाठी घेतलेलं पीक कर्जच माफ केलं जातं.
मागील काही उदाहरणे पाहायची झाल्यास:
(१) २०१७ मध्ये जेव्हा देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री होते, तेव्हा दीड लाखापर्यंतचं थकीत पीक कर्ज माफ करण्यात आलं होतं. तसेच नियमित कर्ज भरणार्या शेतकर्यांना प्रोत्साहनपर अनुदान देण्यात आलं होतं. त्यात ट्रॅक्टर किंवा इतर कोणतंही कर्ज माफ झालं नव्हतं.
(२) २०१९ मध्ये उद्धव ठाकरे मुख्यमंत्री असतानाही २ लाखापर्यंतचं पीक कर्जच माफ करण्यात आलं होतं. या दोन्ही संदर्भांवरून हे स्पष्ट होतं की, सरकार फक्त पिकांसाठी घेतलेलंच कर्ज माफ करतं.
येथे वाचा – खताच्या किती बॅग शिल्लक? आता पहा फक्त 2 मिनिटात..
पतसंस्थांचे कर्ज माफ होते का?
शेतकऱ्यांकडून विचारला जाणारा आणखी एक मोठा प्रश्न म्हणजे, “मी गावातल्या पतसंस्थेकडून कर्ज घेतलंय, ते माफ होईल का?”
तर याचं उत्तर बहुतांश वेळा ‘नाही’ असंच असतं. पतसंस्था या एक प्रकारे आधुनिक सावकारशाहीसारख्या किंवा खाजगी तत्त्वावर चालणाऱ्या संस्था असतात. कर्जमाफीचा फायदा प्रामुख्याने राष्ट्रीयकृत बँका (Nationalized Banks), ग्रामीण बँका, आणि सरकारच्या सहकारी बँका (सोसायट्या) यांमधून घेतलेल्या कर्जालाच मिळतो. खाजगी बँकांच्या बाबतीत सरकारला विशेष शासन निर्णय (GR) काढावा लागतो, तोपर्यंत त्यांचं कर्ज माफ होत नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर कर्जमाफीचा थेट फायदा हा तुमच्या सातबारावर असलेल्या ‘पीक कर्जालाच’ मिळतो. मला खात्री आहे की आता तुमच्या मनातील कर्जमाफीविषयीचा गोंधळ नक्कीच दूर झाला असेल.
माहिती आवडली असेल आणि उपयुक्त वाटली असेल, तर आपल्या इतर शेतकरी बांधवांच्या व्हाट्सअॅप ग्रुपवर हा लेख नक्की शेअर करा.
येथे वाचा – सर्व पिकांची आकडेवारी जाहीर; पहा 2025-26 ची सरासरी उत्पादकता
